กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA เผยโอกาสของนวัตกรรมอาหารพร้อมทานของไทยรับความท้าทายด้านความมั่นคงทางอาหาร หลังหลายประเทศแนะประชาชนสำรองเสบียงสำหรับรับมือหากเกิดสถานการณ์ฉุกเฉิน พร้อมจับตาแนวโน้มตลาดอาหารพร้อมทาน (Ready-to-Eat หรือ RTE) ที่ยังมีโอกาสเติบโตในช่วงปี 2570–2572 ซึ่งช่วยเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยใช้เทคโนโลยีแปรรูปและถนอมอาหารพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงที่เก็บรักษาได้นานโดยไม่ต้องแช่เย็น โดยนำเสนอ 6 ตัวอย่างนวัตกรรมอาหารไทยพร้อมทานที่ได้รับการสนับสนุนจาก NIA ซึ่งตอบโจทย์ทั้งการบริโภคในชีวิตประจำวัน และการสำรองอาหารในภาวะฉุกเฉิน

ดร.กริชผกา บุญเฟื่อง ผู้อำนวยการสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ NIA กล่าวว่า จากสถานการณ์ความผันผวนของโลกในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นภัยพิบัติจากธรรมชาติ สงครามความขัดแย้ง หรือแม้กระทั่งการโจมตีทางไซเบอร์ สร้างผลกระทบและความไม่แน่นอนในวงกว้าง หลายประเทศทั่วโลกเริ่มให้ความสำคัญกับการเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยแนะนำให้ประชาชนจัดเตรียมกระเป๋าฉุกเฉินที่บรรจุอาหาร น้ำดื่ม และสิ่งของจำเป็นสำหรับดำรงชีวิต ดังนั้น จึงถือเป็นโอกาสทองในการพัฒนานวัตกรรมอาหารที่ตอบโจทย์ความต้องการในมิติใหม่ ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการผลิตอาหารให้เพียงพอ แต่รวมถึงรูปแบบการรับประทาน การยืดอายุการเก็บรักษา การคงคุณภาพและความปลอดภัย ตลอดจนการเข้าถึงอาหารได้อย่างสะดวกและต่อเนื่อง

ดร.กริชผกา กล่าวเพิ่มเติมว่า หนึ่งในนวัตกรรมที่ตอบโจทย์แนวโน้มดังกล่าว คือ อาหารพร้อมทานที่สามารถจัดเก็บและขนส่งได้สะดวกโดยไม่ต้องพึ่งพาระบบทำความเย็น ด้วยเทคโนโลยีการแปรรูปและถนอมอาหาร เช่น การฆ่าเชื้อด้วยความร้อน ระบบรีทอร์ท และนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ที่ช่วยรักษาคุณภาพอาหาร ทำให้สามารถยืดอายุการเก็บรักษาในอุณหภูมิห้องได้นานถึง 1–2 ปี โดยยังคงรสชาติ คุณค่าทางโภชนาการ และความปลอดภัยตามมาตรฐานที่กำหนด ตอบโจทย์ทั้งการบริโภคในชีวิตประจำวัน การเดินทาง การท่องเที่ยว และการสำรองอาหารในสถานการณ์ฉุกเฉิน

การพัฒนานวัตกรรมกลุ่มนี้สอดคล้องกับที่ประเทศไทยมีความได้เปรียบทั้งด้านความหลากหลายของวัตถุดิบ องค์ความรู้ด้านอาหาร และศักยภาพของอุตสาหกรรมแปรรูป NIA จึงได้สนับสนุนเอสเอ็มอีและธุรกิจนวัตกรรมไทยให้นำเทคโนโลยีมายกระดับอาหารพื้นถิ่นสู่ผลิตภัณฑ์พร้อมทานที่มีมูลค่าเพิ่ม สร้างความแตกต่างและเพิ่มโอกาสการแข่งขันทั้งตลาดในประเทศและต่างประเทศ โดยมี 6 ตัวอย่างนวัตกรรมอาหารไทยพร้อมทาน ซึ่งสามารถเก็บรักษาได้นาน 12–24 เดือน ตามคุณสมบัติของแต่ละผลิตภัณฑ์ โดยไม่ต้องแช่เย็น เช่น

• ลาบวากิว โดยวิสาหกิจชุมชนเกษตรยั่งยืนตำบลหนองแคน จังหวัดร้อยเอ็ด นวัตกรรมอาหารพื้นถิ่นอีสานที่นำเนื้อวากิวและข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้มาพัฒนาเป็นลาบพร้อมทานระดับพรีเมียม ภายใต้แบรนด์ KULA BEEF เป็นนวัตกรรมจากวัตถุดิบท้องถิ่นและเทคนิคการปรุงเพื่อยกระดับรสชาติและเนื้อสัมผัสของผลิตภัณฑ์ บรรจุในรีทอร์ทเพาซ์ เพื่อช่วยยืดอายุการเก็บรักษาได้นาน 1–2 ปี โดยยังคงรักษารสชาติและกลิ่นหอมของอาหารให้ใกล้เคียงกับการปรุงสดใหม่

• พะแนงเนื้อโคดำลำตะคอง โดย บริษัท เอ็น.วี.เค.ฟาร์ม โปรดักส์ จำกัด จังหวัดนครราชสีมา นวัตกรรมอาหารพร้อมทานที่นำเนื้อโคดำลำตะคอง โคพรีเมียมสัญชาติไทยที่มีจุดเด่นด้านความนุ่มและไขมันแทรก มาพัฒนาเป็นเมนูพะแนงเนื้อไทย รสเข้มข้นผ่านการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีวิทยาศาสตร์อาหาร การเลือกชิ้นส่วนเนื้อให้เหมาะสมกับกระบวนการผลิต การควบคุมคุณภาพ สามารถรับประทานได้โดยไม่ต้องอุ่น จัดเก็บโดยไม่ต้องแช่เย็นได้นาน 1 ปี

• น้ำพริกปูม้า โดย บริษัท วีระ ฟู๊ด อินดัสทรี จำกัด จังหวัดนครศรีธรรมราช นวัตกรรมอาหารพื้นบ้านภาคใต้ ที่นำปูม้าจากทะเลนครศรีธรรมราชมาแปรรูปเป็นน้ำพริกพร้อมบริโภค โดยใช้กระบวนการเตรียมเนื้อปูด้วยการให้ความร้อนสองขั้นตอน เพื่อรักษาความแน่น ความชุ่มชื้น และเนื้อสัมผัสของปูให้ใกล้เคียงกับเนื้อปูต้มสุกใหม่ ก่อนบรรจุในขวดแก้ว ปิดสนิทและฆ่าเชื้อ จึงทำให้ผลิตภัณฑ์สามารถเก็บรักษาได้นานถึง 2 ปี โดยไม่ใส่วัตถุกันเสีย ผ่านมาตรฐาน อย. GMP และฮาลาล

• เส้นราเมน PakDee โดย บริษัท แปซิฟิค อินโนฟู้ด จำกัด จังหวัดสงขลา นวัตกรรมเส้นราเมนพร้อมทาน แค่ฉีกซอง ไม่ต้องต้ม ซึ่งพัฒนาจากโปรตีนคุณภาพสูงหลายแหล่ง ได้แก่ เนื้อปลา อกไก่ และไข่ขาว ผสานเทคโนโลยีการขึ้นรูปเส้น ด้วยสารสกัดจากสาหร่าย ทำให้ได้เส้นที่มีรูปร่างคงตัวและเนื้อสัมผัสนุ่ม มีโปรตีนและใยอาหารรวม 7 กรัมต่อหนึ่งหน่วยบริโภค เก็บได้นานถึง 18 เดือน โดยไม่ต้องแช่เย็น อีกหนึ่งทางเลือกสำหรับมื้ออาหารที่สะดวก พร้อมรับมือกับวันที่สถานการณ์ไม่แน่นอน น้ำท่วม ไฟดับ การเตรียมอาหารสำรองติดบ้านไว้ ก็ช่วยให้อุ่นใจได้มากขึ้น

• แกงปูใบชะพลูพร้อมทาน แบรนด์ตานีลิเชียส โดย ห้างหุ้นส่วนจำกัด ตานีลิเซียส จังหวัดปัตตานี นวัตกรรมอาหาร พื้นถิ่นภาคใต้ที่นำวัตถุดิบปูทะเลในพื้นที่มาต่อยอดเป็นเมนูแกงปูใบชะพลูพร้อมทาน โดยร่วมกับผู้เชี่ยวชาญจาก คณะอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ พัฒนาเทคนิคการปรับสภาพเนื้อปูด้วยกระบวนการสเฟียริฟิเคชัน เพื่อรักษารูปทรงและเนื้อสัมผัสของปูหลังผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อ พร้อมใช้เทคโนโลยีการทำแห้งและการสกัดใบชะพลู เพื่อรักษาสี กลิ่น และรสชาติของวัตถุดิบ ผลิตภัณฑ์สามารถเก็บรักษาในอุณหภูมิห้องได้นานกว่า 1 ปี

• ผลิตภัณฑ์แจ่วบองอีสานพรีเมียม แบรนด์หมก โดย บริษัท หมก แอนด์ มอร์ฟู๊ด จำกัด จังหวัดอุบลราชธานี นวัตกรรมยกระดับอาหารพื้นถิ่นอีสานที่นำวัตถุดิบคุณภาพจากจังหวัดอุบลราชธานีและศรีสะเกษ ทั้งวัตถุดิบท้องถิ่น ออร์แกนิก และสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) มาพัฒนาเป็นแจ่วบองพรีเมียม 3 สูตร ได้แก่ ต้นตำรับ ปลาย่าง และวีแกน โดยใช้เทคโนโลยีการฆ่าเชื้อด้วยระบบรีทอร์ต ร่วมกับบรรจุภัณฑ์รีทอร์ทเพาซ์ ทำให้สามารถยืดอายุการเก็บรักษาได้นานประมาณ 1–1.5 ปี โดยไม่ใช้สารกันเสีย พร้อมรักษาคุณภาพด้านรสชาติ กลิ่น สี และเนื้อสัมผัสของผลิตภัณฑ์

ดร.กริชผกา กล่าวต่อว่า นวัตกรรมอาหารพร้อมทานนอกจากเป็นทางเลือกในการสำรองอาหาร เพื่อรับมือสถานการณ์ฉุกเฉินแล้ว ยังมีศักยภาพในการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ โดยข้อมูลจากวิจัยกรุงศรีคาดว่า ในช่วงปี 2570–2572 ปริมาณจำหน่ายอาหารพร้อมทานในประเทศจะเติบโตเฉลี่ยร้อยละ 2.8–3.8 ต่อปี ขณะที่ปริมาณส่งออกมีแนวโน้มฟื้นตัวและเติบโตเฉลี่ยร้อยละ 2.4–3.4 ต่อปี อย่างไรก็ตาม การเข้าสู่ตลาดเหล่านี้จำเป็นต้องพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพและมาตรฐานความปลอดภัยที่สอดคล้องกับความต้องการของประเทศคู่ค้าและกลุ่มลูกค้าเป้าหมาย ดังนั้น NIA จึงให้ความสำคัญกับการสนับสนุนผู้ประกอบการเอสเอ็มอีและสตาร์ตอัปไทยในการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีมูลค่าสูงขึ้น และมีศักยภาพเชิงพาณิชย์

ที่ตอบโจทย์ความต้องการของตลาด ผ่านเทคโนโลยีการแปรรูป การถนอมอาหาร และนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ เพื่อเพิ่มอายุการเก็บรักษา รักษามาตรฐานคุณภาพและความปลอดภัย ตลอดจนลดข้อจำกัดด้านการจัดเก็บและขนส่ง ควบคู่กับการเชื่อมโยงความร่วมมือระหว่างผู้พัฒนาเทคโนโลยี ภาคอุตสาหกรรม และเครือข่ายธุรกิจ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและสร้างโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยเข้าถึงตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศได้มากขึ้น