การเร่งขับเคลื่อนโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของภาครัฐไทย แนวคิด ‘GovTech’ หรือการนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้เพื่อยกระดับประสิทธิภาพการทำงานของภาครัฐ กำลังกลายเป็นกลไกสำคัญในการเปลี่ยนผ่านระบบราชการสู่ยุคดิจิทัลอย่างเป็นรูปธรรม

โดยเฉพาะการนำปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามาเป็นเครื่องมือในการสื่อสารนโยบายสาธารณะให้ประชาชนเข้าใจได้ง่ายขึ้น ซึ่งไม่เพียงช่วยลดช่องว่างด้านความเข้าใจ แต่ยังเป็นการยกระดับประสบการณ์การรับรู้ของประชาชนต่อข้อมูลภาครัฐในภาพรวม

สคส. พลิกเกมสื่อสาร PDPA ด้วย AI

หนึ่งในกรณีศึกษาที่สะท้อนภาพการเปลี่ยนผ่านดังกล่าวได้อย่างชัดเจน คือการปรับบทบาทของสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) ที่นำ AI เข้ามาช่วยแปลงสาระสำคัญของพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ.2562 (PDPA) จากเนื้อหาที่มีความซับซ้อนและมักถูกมองว่าเข้าใจยาก ให้กลายเป็นคอนเทนต์ที่เข้าถึงง่ายและสอดคล้องกับพฤติกรรมการบริโภคสื่อของคนยุคดิจิทัลมากขึ้น โดยหัวใจสำคัญไม่ได้อยู่ที่การให้ข้อมูลเพียงอย่างเดียว แต่คือการออกแบบวิธีการสื่อสารให้เหมาะสมกับผู้รับสารในแต่ละกลุ่ม

จากภาษากฎหมาย สู่ภาษาที่เข้าถึงคน

น.ส.วีรินทร์ อรวัฒนพันธุ์ ผู้อำนวยการฝ่ายสื่อสารองค์กร สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) อธิบายว่า ความท้าทายของ PDPA ไม่ได้อยู่ที่ตัวกฎหมาย แต่คือการทำให้ประชาชนเข้าใจและตระหนักถึงสิทธิของตนเองในชีวิตประจำวัน เนื่องจากรูปแบบการสื่อสารแบบเดิมที่เน้นเอกสารหรือภาษาทางราชการ อาจไม่ตอบโจทย์สังคมในยุคที่ข้อมูลข่าวสารถูกบริโภคอย่างรวดเร็วและหลากหลายมากขึ้น

ดังนั้น สคส. จึงเลือกใช้ AI เป็นเครื่องมือในการสร้างคอนเทนต์รูปแบบใหม่ ไม่ว่าจะเป็นคลิปวิดีโอสั้น แอนิเมชัน มาสคอต หรือแม้แต่บทเพลง เพื่อทำให้เนื้อหากฎหมายที่เป็นนามธรรม กลายเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ง่ายและจับต้องได้

น.ส.วีรินทร์ อรวัฒนพันธุ์ ผู้อำนวยการฝ่ายสื่อสารองค์กร สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.)

“ปัจจุบันการสื่อสารเรื่อง PDPA ผ่านเอกสารหรือภาษาทางราชการ อาจไม่เพียงพอสำหรับสังคมยุคดิจิทัล เราจึงพยายามปรับวิธีการสื่อสาร โดยนำ AI เข้ามาช่วยสร้างสื่อรูปแบบใหม่ เช่น คลิปวิดีโอสั้น แอนิเมชัน หรือคอนเทนต์เพื่อให้ประชาชนเข้าใจหลักการของ PDPA ได้ง่าย และครอบคลุมทุกกลุ่มเป้าหมายมากขึ้น”

น.ส.วีรินทร์ กล่าว

 

รัฐต้องเป็นผู้เล่าเรื่องในยุคคอนเทนต์

แนวทางดังกล่าวสะท้อนการปรับบทบาทของหน่วยงานรัฐจาก ‘ผู้ให้ข้อมูล’ ไปสู่ ‘ผู้เล่าเรื่อง’ ที่ต้องแข่งขันกับคอนเทนต์ในโลกออนไลน์ โดยเฉพาะในยุคที่ความสนใจของผู้บริโภคมีจำกัด การสื่อสารจึงต้องมีทั้งความกระชับ น่าสนใจ และเชื่อมโยงกับชีวิตจริง ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการผลิตเพลงรณรงค์อย่าง ‘ข้อมูลรั่วไหลเป็นศูนย์’ ที่ใช้จังหวะและเนื้อหาที่จดจำง่าย หรือเพลง ‘Romance Scam’ ที่สื่อสารภัยหลอกลวงออนไลน์ในช่วงเทศกาลแห่งความรัก รวมถึงการสร้างคลิปจำลองสถานการณ์ใกล้ตัว เช่น การให้ข้อมูลกับร้านค้าออนไลน์ การใช้แอปพลิเคชัน หรือการแชร์ข้อมูลบนโซเชียลมีเดีย ซึ่งช่วยให้ประชาชนสามารถมองเห็นภาพและเข้าใจความสำคัญของการปกป้องข้อมูลส่วนบุคคลได้อย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น

AI กับการสร้างความเชื่อมั่นเชิงระบบ

ในมุมเชิงโครงสร้าง การนำ AI มาใช้ในลักษณะนี้ไม่ได้เป็นเพียงการสร้างสื่อใหม่เท่านั้น แต่ยังสะท้อนการวางรากฐานความเชื่อมั่น ระหว่างภาครัฐกับประชาชนในระยะยาว เนื่องจากในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล ข้อมูลส่วนบุคคลถือเป็นทรัพยากรสำคัญ และความเข้าใจของประชาชนคือปัจจัยตั้งต้นของการคุ้มครองสิทธิ หากประชาชนไม่เข้าใจ PDPA การบังคับใช้กฎหมายก็อาจไม่สามารถเกิดผลได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ขณะเดียวกัน ความเสี่ยงจากภัยไซเบอร์และการละเมิดข้อมูลก็มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น การสื่อสารเชิงรุกผ่าน AI จึงเป็นมากกว่าการประชาสัมพันธ์ แต่เป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ที่ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้กับสังคมโดยรวม

ทำ PDPA ให้เป็นเรื่องใกล้ตัวประชาชน

ขณะเดียวกัน จุดเด่นสำคัญของแนวทางนี้คือการทำให้ PDPA กลายเป็น ‘เรื่องใกล้ตัว’ ผ่านการเชื่อมโยงกับสถานการณ์ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการสมัครสมาชิกออนไลน์ การกรอกข้อมูลในแอปพลิเคชัน หรือการโพสต์ข้อมูลบนโซเชียลมีเดีย โดยคอนเทนต์ที่สร้างขึ้นถูกออกแบบให้มีความสั้น กระชับ และมีบริบทที่ชัดเจน เพื่อให้ประชาชนสามารถนำไปปรับใช้ได้ทันทีในชีวิตจริง ซึ่งสะท้อนแนวคิดสำคัญที่ว่า การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพไม่ใช่การทำให้คน ‘จำกฎหมายได้’ แต่คือการทำให้คน ‘รู้ว่าควรทำอย่างไร’ เมื่อเผชิญสถานการณ์ต่างๆ

ต่อยอดสู่ AI + Data การสื่อสารเฉพาะบุคคล

ในระยะต่อไป สคส. ยังมีแผนพัฒนาการสื่อสารด้วย AI ให้ก้าวไปอีกขั้น โดยอาจผสานการทำงานร่วมกับการวิเคราะห์ข้อมูล (Data Analytics) เพื่อทำความเข้าใจพฤติกรรมของผู้รับสาร และนำไปสู่การสร้างคอนเทนต์ที่มีความเฉพาะเจาะจงมากขึ้น เช่น การพัฒนาเนื้อหาแบบ Personalization การใช้แชตบอตให้คำปรึกษาเกี่ยวกับ PDPA หรือระบบตอบคำถามอัตโนมัติแบบเรียลไทม์ ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเข้าถึงข้อมูล และยกระดับประสบการณ์ของประชาชนในการติดต่อกับหน่วยงานรัฐ

ต้นแบบการสื่อสารภาครัฐยุคใหม่

ภาพรวมทั้งหมดสะท้อนให้เห็นว่า การใช้ AI ของ สคส. ไม่ได้เป็นเพียงโครงการเชิงทดลอง แต่กำลังพัฒนาไปสู่ต้นแบบของการสื่อสารภาครัฐยุคใหม่ ที่เน้นความเข้าใจ ความเข้าถึง และความโปร่งใส ซึ่งสามารถต่อยอดไปยังหน่วยงานอื่นๆ ได้ในอนาคต ไม่ว่าจะเป็นการสื่อสารนโยบายเศรษฐกิจ การรณรงค์ด้านสาธารณสุข หรือการให้ข้อมูลสาธารณะในมิติอื่น ๆ

กฎหมายที่ดีต้องเข้าถึงได้

ท้ายที่สุด การเปลี่ยนผ่านของ สคส. ในครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงการปรับมุมมองของภาครัฐ จากการเน้น ‘การบังคับใช้กฎหมาย’ ไปสู่ ‘การสร้างความเข้าใจ’ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของสังคมดิจิทัล เพราะกฎหมายที่ดีในยุคปัจจุบัน ไม่ได้วัดเพียงความถูกต้องตามหลักวิชาการ แต่ต้องสามารถสื่อสารให้ประชาชนเข้าถึง เข้าใจ และนำไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน และเมื่อประชาชนมีความรู้ความเข้าใจอย่างแท้จริง การปกป้องข้อมูลส่วนบุคคลก็จะไม่ใช่เพียงหน้าที่ของหน่วยงานรัฐ แต่จะกลายเป็นพฤติกรรมพื้นฐานของสังคมในระยะยาว