ทันทีที่ ทรัมป์ 2.0 เข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีแห่งสหรัฐฯ อเมริกา ความดีใจสะท้อนออกมาในเรื่องที่จับต้องได้ เช่น ตลาดหลักทรัพย์ของสหรัฐฯ ทุกตลาดพุ่งแบบข้ามคืน (แล้วก็ลงชั่วข้ามคืนเช่นกัน)

เมื่อวันที่ 2 เม.ย. 2025 ทรัมป์ประกาศมาตรการภาษีศุลกากรเก็บปกติ 10% กับภาษีตอบโต้การปฏิบัติอย่างไม่ยุติธรรมในข้อตกลงการค้าปัจจุบันกับทั้งหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจและพันธมิตรทางภูมิรัฐศาสตร์ 

สงครามการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับจีน ลุกลามจนคาดการณ์ไม่ได้ เริ่มขึ้นในอีกหนึ่งอาทิตย์ให้หลัง (วันที่ 9 เม.ย. 68) โดยไม่กี่ชั่วโมงที่มาตรการเก็บภาษีสูงสุดของทรัมป์กับประเทศต่างๆ ทั่วโลกเริ่มมีผลบังคับใช้ จีนเผชิญกับภาษีนำเข้าใหม่สูงถึง 34% และของเดิมอีก 20% เป็นภาษีศุลกากรสูงถึง 54%

สหรัฐฯ ปรับเพิ่มอัตราภาษีสินค้านำเข้าจากประเทศจีนอีก 50% เป็น 104% หลังจีนปฏิเสธยกเลิกเก็บภาษีสินค้าสหรัฐฯ ในอัตรา 34%

และวันที่ 10 เม.ย. 2025 ทรัมป์ประกาศเลื่อนไปอีก 90 วัน เพื่อการเจรจายกเว้นประเทศจีนโดนภาษีเพิ่มขึ้นจาก 104% เพิ่มเป็น 125% มีผลทันที 

ทางจีนได้ตอบโต้ด้วยการเรียกเก็บภาษี 84% กับสินค้านำเข้าจากอเมริกาที่เริ่มตั้งแต่วันที่ 10 เม.ย. 2025

“นโยบายการค้าของรัฐบาลทรัมป์นั้นคาดเดายาก มักเปลี่ยนแปลงภายในไม่กี่ชั่วโมง ทำให้ประเทศต่างๆ รับมือไม่ทัน” 

ภูมิรัฐศาสตร์โลกจะเหลือเพียง 2 ขั้วเท่านั้น 

แรงกระแทกทางภูมิรัฐศาสตร์โลกกำลังทำให้การค้าและเศรษฐกิจโลกแตกแยก ที่เรียกกันว่า Global Fracturing Economy เหมือนอยู่ระหว่าง ‘เขาควาย (Dilemma)’ และท้าทายการบูรณาการทางเศรษฐกิจ แม้แต่ความร่วมมือทางการค้าที่มั่นคงมาโดยตลอดก็กำลังตึงเครียดและคุกคามความร่วมมือในอนาคตข้างหน้า 

การพิจารณาถึงทัศนภาพ (Scenarios) ของสหรัฐฯ ในการแข่งขันสู่มหาอำนาจโลก (อีกครั้ง) ตามรูปได้ดังนี้ 

ทรัมป์ 2.0 สหรัฐฯ ได้ปรับเปลี่ยนหลายๆ อย่างด้วยการใช้ Executive Order (คำสั่งฝ่ายบริหาร)

• การจัดลำดับความสำคัญของภัยคุกคามเชิงยุทธศาสตร์และการจัดสรรทรัพยากรที่ชัดเจน
• ข้อเสนอของสหรัฐฯ ต่อโลก
  “พูดถึงความเหนือกว่า”
  “การเผชิญหน้าและการบังคับ ซึ่งสนับสนุนจากมาตรการภาษีศุลกากร + ภาษีตอบโต้และการทหาร” 
  “ลดการใช้จ่ายที่สหรัฐฯ ช่วยเหลือทั่วโลกเพื่ออำนาจเหนือโลก”
• การดึงสหรัฐฯ ออกจากสงครามยูเครน ด้วยสหรัฐฯ และพันธมิตร EU พบว่าสงครามยูเครนไม่ได้ผลตามตั้งใจที่จะทำให้รัสเซียอ่อนแอลง (สหรัฐฯ จึงเสนอกับยูเครนในการแลกเปลี่ยนระหว่างอาวุธ ข่าวกรองทางทหารกับแร่หายากที่สหรัฐฯ ต้องการ-เหมือนที่มีอยู่ในกรีนแลนด์) กับการผลักดันให้ EU เพิ่มงบประมาณทางทหารมากขึ้น

และ ‘มาตรการภาษีศุลกากรและภาษีตอบโต้’ (ที่ได้ดำเนินการไปแล้ว) ด้วยสหรัฐฯ ได้รับการปฏิบัติอย่างไม่ยุติธรรมในข้อตกลงการค้าปัจจุบันกับทั้งหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจและพันธมิตรทางภูมิรัฐศาสตร์

Trade-Tech War กับจีนเต็มรูปแบบ เพื่อไม่ให้จีนเข้าถึงและพัฒนาเทคโนโลยีล้ำหน้าด้าน AI อุปกรณ์ทางการแพทย์และการทหาร

ซึ่งเป็นเหตุผลด้านความมั่นคงของชาติ และอาจเป็นเหตุผลที่มีผลกระทบและมีอิทธิพลมากที่สุด ต่อความเสี่ยงทางด้านภูมิรัฐศาสตร์ และการแข่งขันในด้านภูมิรัฐศาสตร์ที่เกิดขึ้น ซึ่งเห็นได้จากนโยบายด้านอุตสาหกรรมในส่วนต่างๆ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และคอมพิวเตอร์ขั้นสูง อุปกรณ์ทางการแพทย์และการทหาร (ตามที่กล่าวมา)

และในบทบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ China Daily กล่าวว่า “ไม่ใช่ว่าจีนไม่เข้าใจว่าภาษีศุลกากรที่สูงอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อนนั้นจะส่งผลกระทบอย่างไรต่อการส่งออกและเศรษฐกิจการลงทุนโดยรวมและผลกำไร ตลอดจนความเชื่อมั่นของผู้บริโภคจะลดลง”

แต่เกมของสหรัฐฯ ที่กล่าวอ้าง ‘สิ่งจำเป็นด้านความมั่นคงของชาติ’ ด้วยรู้อยู่แล้วว่า มาตรการภาษีศุลกากรไม่ได้เกิดประโยชน์ใดๆ เพราะสหรัฐฯ ตั้งใจที่จะตัดจีนออกจากตลาดผู้บริโภคและปรับเปลี่ยนห่วงโซ่อุปทานทั่วโลก

สำหรับจีน เน้นที่พัฒนาเศรษฐกิจในประเทศ นวัตกรรมทางเทคโนโลยีและครบวงจร พร้อมกับ

• สร้างรูปแบบ ‘พันธมิตรระดับโลกใหม่’
• ข้อเสนอ เสถียรภาพ - ความจริงจังและความต่อเนื่อง
• แสดงตนเป็นจุดยึดทางเศรษฐกิจสำหรับประเทศที่กำลังพัฒนา [ประเทศกำลังพัฒนาระมัดระวังที่จะถูกดึงเข้าสู่การต่อสู้สงครามเย็นอีกครั้ง]
• ระบบการชำระเงินข้ามพรมแดนด้วยเงินหยวนดิจิทัล (Renminbi, Chinese Yuan) จะเชื่อมต่ออย่างสมบูรณ์กับอาเซียน 10 ประเทศและประเทศตะวันออกกลาง 6 ประเทศ 

America First โดยการจัดทำหรือกำหนด

• เสริมสร้างตำแหน่งของสหรัฐฯ โดยยึดหลักการ ‘อเมริกาต้องมาก่อน’
• ‘อเมริกาที่โดดเด่น’ มี 2 รูปแบบของการมีส่วนร่วม
  1. กำหนดความปั่นป่วนที่ยึดโยงกับการคิดผลรวมเป็นศูนย์
  2. เสถียรภาพและโอกาสของผลประโยชน์ร่วมกัน

แม้ว่าทรัมป์ปัดเรื่องความผันผวนของตลาดโดยกล่าวว่า ‘บางครั้งคุณต้องกินยา’ แต่ดูเหมือนจะลังเลเมื่อคำทำนายที่ว่าสหรัฐฯ จะถดถอยมากขึ้น

Strategic Choices ทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ การดำรงตำแหน่งสมัยที่สองของทรัมป์นั้นอาจทำให้ภูมิรัฐศาสตร์โลกเปลี่ยนไป การต่อรองครั้งใหญ่ที่ยั่งยืนกับจีน ความสัมพันธ์ที่อบอุ่นขึ้นกับรัสเซีย หรือความล้มเหลวของความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ และพันธมิตรแบบดั้งเดิม ทำให้ห่วงโซ่อุปทานเปลี่ยนแปลงและเปลี่ยนเส้นทางการไหลของเทคโนโลยี การลงทุน และการเงินทั่วโลก 

และคาดกันว่าใน 4 ปี ของทรัมป์ 2.0 ภูมิรัฐศาสตร์โลก (Geopolitics) จะเหลือเพียง 2 ขั้ว คือ สหรัฐอเมริกากับ 75 ประเทศ และอีกขั้วคือ จีนกับ 7 ประเทศ สถานการณ์ที่น่าจะเป็นไปได้มากที่สุดในอีกสี่ปีข้างหน้าคือ เศรษฐกิจโลกจะยังคงรวมตัวกันเป็นสองกลุ่มที่มีศูนย์กลางอยู่ที่สหรัฐฯ และจีน

ประเทศต่างๆ จึงเลือกได้แต่เพียงขั้วใดขั้วหนึ่ง พร้อมกับการรับมือกับผลที่จะตามมา 

บทความจากนิตยสาร MarketPlus ฉบับที่ 176 April 2025