หลายคนและธุรกิจยังเข้าใจผิดว่า Digital Trade (ดิจิทัลเทรด-การค้าดิจิทัล) คือแค่การขายของผ่านเว็บและแอป แต่จริงๆ แล้ว...มันคือ ‘การค้าข้ามพรมแดนด้วยข้อมูล’

ลองนึกภาพว่า Netflix ส่งหนังไปทั่วโลกโดยไม่ต้องขนส่งอะไรเลย หรือบริษัทซอฟต์แวร์จากไทยไปให้บริการลูกค้าในจีน สหรัฐอเมริกา ยุโรปผ่าน Cloud - นี่แหละคือ Digital Trade ตัวจริง!

ธุรกิจ SMEs มักสับสนว่า ‘ดิจิทัลเทรด’ คือการขายของออนไลน์ธรรมดาๆ แต่ในความเป็นจริงมันกว้างใหญ่และลึกซึ้งกว่านั้นมาก

Digital Trade (การค้าดิจิทัล) ที่แท้จริงเป็น "ธุรกรรมการค้าระหว่างประเทศที่สั่งซื้อหรือส่งมอบผ่านเครือข่ายดิจิทัล" ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 กลไกสำคัญให้ธุรกิจสร้างอำนาจต่อรองได้ดีขึ้น

• กลไกแรก Digitally Ordered Trade การสั่งซื้อแบบดิจิทัล (E-commerce) เช่น สั่งซื้อสินค้ากายภาพจาก Amazon หรือจองโรงแรมผ่าน Agoda
• กลไกที่สอง Digital Services Trade (DST) การส่งมอบบริการแบบดิจิทัลซึ่งถือเป็นขุมทรัพย์ใหม่ เช่น การสตรีมมิ่งหนัง (Netflix) บริการซอฟต์แวร์ (SaaS) การให้คำปรึกษาทางการแพทย์จากระยะ ไกล หรือการรับแบบแปลนสถาปัตยกรรมข้ามประเทศ  

หัวใจสำคัญ การค้าดิจิทัลถูกขับเคลื่อนด้วย ‘การไหลของข้อมูลข้ามพรมแดน’ ข้อมูลเป็นวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์หลักที่ทำให้ AI Cloud และ IoT ทำงานได้เต็มศักยภาพ ดังนั้นธุรกิจที่ครองข้อมูลและแปลงให้เป็นบริการได้ก่อนจะเป็นผู้ชนะในเกมนี้

การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลจะไร้ความหมาย หากธุรกิจท่านยังใช้แต่โมเดลธุรกิจแบบเดิมๆ ที่เน้นการ ‘ขายครั้งเดียวจบ’ หากธุรกิจจะสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันอย่างยั่งยืน ธุรกิจต้องปรับไปใช้ โมเดลที่เน้นการสร้างรายได้ซ้ำ (Recurring Revenue) และการ ‘ล็อกอิน’ ลูกค้าไว้ในระบบนิเวศของธุรกิจ

 โมเดลที่ 1: การเปลี่ยนสู่บริการ (Servitization- Anything as a Service / XaaS Model)

การให้บริการในทุกๆ อย่าง ธุรกิจนำมาใช้ประโยชน์โดยอาศัยหลักการและจุดเด่นของ Cloud computing

กลยุทธ์ เปลี่ยนจากการ ขายผลิตภัณฑ์ เป็น ขายผลลัพธ์ (Performance)  

หลักการ แทนที่ธุรกิจจะขายรถยนต์ เครื่องจักร หรือหุ่นยนต์ ให้เปลี่ยนเป็นการขาย สัญญาใช้บริการ หรือ ประสิทธิภาพการทำงาน โดยตลอดวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์

ตัวอย่าง

• อุตสาหกรรมหุ่นยนต์: ขาย Robotics as a Service (RaaS) หรือ การให้บริการเช่าหุ่นยนต์ ‘เก็บค่าสมาชิกรายเดือนพร้อมบริการบำรุงรักษาเชิงคาดการณ์ (Predictive Maintenance)’  
• ผลลัพธ์ ช่วยให้บริษัทสามารถไต่ระดับขึ้นไปทำกิจกรรมที่มีมูลค่าเพิ่มสูง (R&D & Branding) ในห่วงโซ่มูลค่าโลก (GVC-Global Value Chain) ได้สำเร็จ  

 โมเดลที่ 2: ระบบนิเวศดิจิทัลและแพลตฟอร์ม (Digital Ecosystem & Platform)

การรวมกันของเทคโนโลยี แพลตฟอร์มและบริการที่เชื่อมโยงกันอย่างซับซ้อน เพื่อสร้างเครือข่ายที่อำนวยความสะดวกและมอบประสบการณ์ที่ครบวงจรให้กับผู้ใช้บริการ โดยแพลตฟอร์มเป็น ‘โครงสร้างพื้นฐานหรือ ราก ฐาน’ ในการรวบรวมสิ่งเหล่านี้เข้าไว้ด้วยกัน

กลยุทธ์ เป็นผู้ประสานงานที่ ‘เชื่อมต่อผู้ซื้อ-ผู้ขาย’และ ‘ดึงดูด’ ลูกค้าไว้ด้วยบริการอันหลากหลาย

หลักการ ธุรกิจสร้างตลาดสองด้าน (Two-sided Market) ที่ไม่ใช่แค่การซื้อขาย แต่เป็นการเสนอเครื่องมือ ข้อมูลและบริการเพิ่มเติมเพื่อทำให้ลูกค้าและซัพพลายเออร์เกิดความยากที่จะถอนตัวออกไป (Vendor Lock-in)  

ตัวอย่าง

• Amazon Business: ขยายจาก B2C สู่ B2B ด้วยการเป็นแพลตฟอร์มจัดซื้อระดับมืออาชีพ พร้อมเครื่องมือวิเคราะห์การใช้จ่ายในตัวได้ด้วย  
• ผลลัพธ์ ธุรกิจสามารถควบคุมตลาด สร้างอำนาจต่อรองและดักจับมูลค่าจากข้อมูลทั้งหมดที่เกิดขึ้นบนแพลตฟอร์ม  

 โมเดลที่ 3 การเข้าถึงแทนการครอบครอง (Access-Over-Ownership Model)

คือรูปแบบธุรกิจที่ลูกค้าจ่ายเงินเพื่อเข้าถึงสินค้าหรือบริการ แทนที่จะเป็นเจ้าของสิ่งนั้นโดยสมบูรณ์ โมเดลนี้เน้น ‘สิทธิ์ในการใช้งาน’ หรือ ‘เช่า’ สินค้าในช่วงเวลาหนึ่งๆ โดยมีแพลตฟอร์มเป็นตัวกลางในการเชื่อม โยงผู้บริโภคเข้ากับผู้ให้บริการ

กลยุทธ์ ให้ลูกค้า จ่ายเพื่อการใช้งาน ไม่ใช่การเป็นเจ้าของ

หลักการ พลิกสมการทางเศรษฐกิจจากทรัพย์สินที่เป็นต้นทุน (Liability) ให้กลายเป็นแหล่งราย ได้ (Asset)  

ตัวอย่าง

• Netflix และ Spotify ใช้โมเดลสมัครสมาชิก (Subscription) ที่จ่ายเพื่อการเข้าถึงคลังสื่อบันเทิง  
• Airbnb และ Zipcar ใช้รูปแบบโมเดลการแบ่งปัน (Sharing Economy) ที่จ่ายเพื่อใช้งานชั่วคราว  
• ผลลัพธ์ มีรายได้ซึ่งคาดการณ์ได้สูง (Recurring) และมีความผูกพันกับลูกค้าในระยะยาว  

ภายใต้ยุทธศาสตร์ Thailand 4.0 กลุ่มอุตสาหกรรม New S-Curve ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับการค้าบริการดิจิทัล (DST) โดยเฉพาะ ซึ่งได้สรุปเป็นตัวอย่าง 4 กลุ่มที่ควรเร่งนำโมเดลพลิกเกมข้างต้นมาใช้ดังนี้

ตัวอย่าง 4 กลุ่ม New S-Curve ที่ควรเร่งนำโมเดลพลิกเกมให้พุ่งทะยาน

คำเตือน: ธุรกิจไทยส่วนใหญ่อยู่ใน ‘ช่วงเริ่มต้น’ ของการเปลี่ยนผ่าน อุปสรรคใหญ่คือ ‘วัฒนธรรมองค์กร’ และ ‘ช่องว่างทักษะดิจิทัล’ ดังนั้น กลยุทธ์ที่ยั่งยืนจึงต้องเน้นที่การพัฒนาคนควบคู่ไปกับเทคโนโลยี

ธุรกิจใดคิดแตกต่าง ก้าวก่อน ก้าวไว....ย่อมสร้างโอกาสที่จะออกแบบธุรกิจให้เหนือการแข่งขันได้ดีกว่าผู้ตาม หรือมาทีหลังเสมอ